شناسایی چالش‌های حکمرانی فضای سایبری با رویکرد ترکیبی فراترکیب و تحلیل لایه‌ای علی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه باقرالعلوم

2 گروه مطالعات خانواده دانشکده علوم اجتماعی. دانشگاه تهران.

10.30471/rsm.2026.11720.1545

چکیده

تزلزل پایه‌های محکم حکمرانی ملی و محلی درون مرزهای جغرافیایی به واسطه گسترش فضای سایبر، حراست از مرزهای فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی را تبدیل به اصلی‌ترین دغدغۀ سیاستگذاران کرده است. به عبارت دیگر، مسئله امروز کشورها از جمله ایران، شبکه‌ای از مسائل جدید است که در لایه‌های مختلف حکمرانی، به واسطه نوظهور بودن و روابط شبکه‌ای میان آنها، ابعاد تازه‌ای از بحران‌‌ را پیش روی حکمرانان قرار داده است. در چنین شرایطی، اندیشیدن در چارچوب آینده درخصوص این مسائل و لایه‌های علی پیچیده آن برای تعریف آینده‌ای بدیل جهت غلبه بر چالش‌ها توسط سیاست‌گذاران یک ضرورت غیرقابل‌انکار است. از این رو، در این مقاله تلاش شده است تا با رویکرد ترکیبی فراترکیب و تحلیل لایه‎ای علی به تبیین آینده حکمرانی در ایران بر پایۀ شناخت چالش‌‌های برآمده از تحولات سایبری در لایه‌های مختلف اجتماعی و گفتمانی پرداخته شود. بر این اساس در گام اول پس از بررسی 400 مقاله، 23 اثر نهایی انتخاب و با استفاده از تکنیک کدگذاری سه مرحله ای و تحلیل محتوای کیفی تعداد 247 کد باز، 47 مقوله و چهار کد گزینشی تولید شدند. کدهای گزینشی تولیدشده عبارتنداز: چالش های امنیتی فضای سایبری، چالش های فرهنگی-اجتماعی، چالش های اقتصادی و چالش های حقوقی بودند. در گام بعد با استفاده از تحلیل لایه ای علی، چالش ها ژرف نگری شده و هر کدام در چهار لایه لیتانی، اجتماعی، گفتمانی و استعاری مورد کنکاش قرار گرفتند. سیاستگذاران و تصمیم گیران حوزه حکمرانی سایبرنتیک پس از شناخت چالش های چهارگانه، چنانچه لایه های عمیق تر آنها را محور تصمیم گیری و سیاستگذاری خود قرار دهند، طبعا مسائل حوزه حکمرانی عمیق تر تحلیل شده و پایداری راه حل های ارائه شده بیشتر خواهد بود. بر این اساس پژوهش حاضر یک نقشه راه راهبردی-عملیاتی در عرصه حکمرانی فضای سایبر به ویژه حکمرانی پلتفرم در عرصه عملیات برای حکمرانان این عرصه به ارمغان آورده است. از سوی دیگر حکمرانی که متضمن مشارکت فعال جامعه است می‌تواند در فرایند حل مسائل بغرنج و پیچیده حوزه سایبر نسبت به تعریف نقش جدید برای اجزای مختلف نقش آفرینان دولتی و مردمی‌عرصه حکمرانی سایبری اقدام کرده و این نقش آفرینان را از راهکارهای سطحی باز بدارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying the Challenges of Cyberspace Governance: An Integrated Meta‑Synthesis and Causal Layered Analysis Approach

نویسندگان [English]

  • Marzieh Samsami 1
  • ahmad kuhi 2
  • maryam janghorban 1
1 Baqer al-Olum University
2 Family Science Department, Faculty of Social Science , University of Teheran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The erosion of traditional national and local governance foundations by cyberspace expansion has made safeguarding cultural, economic, political, and security borders a primary policy concern. This study employs a hybrid methodological framework—combining meta‑synthesis with Causal Layered Analysis (CLA)—to systematically identify and examine the multi‑layered governance challenges emerging from cyber transformations in Iran. After reviewing 400 articles, 23 final works were selected and subjected to three‑stage coding and qualitative content analysis, yielding 247 open codes, 47 categories, and four selective codes: cybersecurity challenges, socio‑cultural challenges, economic challenges, and legal‑regulatory challenges.

Each challenge was then explored through CLA’s four layers—litany, social, discourse, and myth/metaphor—to uncover deeper causal structures and underlying worldviews. The analysis reveals that surface‑level policy responses often fail because they neglect the deeper discursive and metaphorical layers that sustain these challenges. By addressing these foundational layers, policymakers can develop more resilient, sustainable solutions.

The study concludes by proposing a strategic‑operational roadmap for cyberspace governance, with a particular focus on platform governance. It advocates for a participatory, community‑centered governance model that actively engages societal actors, redefines the roles of state and non‑state stakeholders, and moves beyond superficial remedies. This approach aims to equip cyber‑governance actors with a framework for navigating complex, networked problems and fostering long‑term stability in the digital age.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dual Space
  • Causal Layered Analysis Method
  • Cyberspace
  • Platform Governance