پژوهشگاه حوزه و دانشگاه فصلنامه مطالعات دین، معنویت و مدیریت 2981-1171 13 28 2026 08 23 A Comparative Study of Learning Organization Principles in the Story of Prophet Noah’s (PBUH) Ark Construction بررسی تطبیقی اصول سازمان یادگیرنده در داستان کشتی سازی حضرت نوح 109 150 2529 10.30471/rsm.2026.11854.1561 FA عباس شفیعی دکترای تخصصی، هیئت علمی، گروه مدیریت، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (نویسنده مسئول). 0000-0000-0000-0000 محمد کوثری دانشجوی دکتری جامعه المصطفی. 0009-0005-9533-3725 Journal Article 2026 02 08 Extended Abstract Introduction and Objectives: In modern management, the term “learning organization” refers to organizations that continuously enhance their capacity to create, acquire, and transfer knowledge, while also recognizing the similarities and differences between their own management environments and systems and those found elsewhere in the world (Haghighi & Momeni Mayani, 2005, p. 5). Consequently, the comparative study of organizations—which focuses on the similarities and differences within organizational systems—is of undeniable importance. Throughout human history, organizations have emerged in various forms to achieve diverse objectives. In this context, the story of Prophet Noah’s (PBUH) shipbuilding—as recounted in the Holy Quran—is not merely a religious narrative; it stands as a unique archetype of an industrial undertaking (Tabataba’i, 1985; Makarem Shirazi, 1991; Ghara’ati, 1996) established to confront a colossal environmental challenge. The remarkable and magnificent discovery of Noah’s Ark in the land of Judi bears witness to an advanced culture and civilization brought into existence by Prophet Noah through divine revelation; it speaks to the ingenuity of humankind in ages past. “Research indicates that humanity was highly advanced and civilized, both during that era and prior to it” (Biazar Shirazi, 2010, p. 10). Given this context, the concept of the “learning organization” is primarily discussed within the realm of manufacturing and industrial organizations. Therefore, examining this concept within the framework of the construction of Noah’s Ark—which is considered a monumental historical industrial undertaking—is both appropriate and applicable. Accordingly, the primary objective of this article is to examine and analyze the principles of the “learning organization” within the context of Prophet Noah’s shipbuilding project. By conducting a comparative study of this endeavor, the aim is to supplement the existing framework of the learning organization—addressing aspects that appear to be missing—and to derive a model applicable to contemporary organizations. Method: The present study is applied in purpose, exploratory in nature, qualitative in approach, and descriptive-analytical in methodology. Data collection relied on library and documentary research, utilizing the technique of systematic note-taking. However, the data analysis employed the ijtihadi (reasoning-based) method common in religious texts, focusing on a Quranic discourse analysis; this analytical approach is evident in Zamakhshari’s rhetorical method regarding description (Zamakhshari, 1407 AH) and in the exegetical methods of Ibn Kathir and Tabataba’i at the level of interpretation (Ibn Kathir, 1415 AH; Tabataba’i, 1985). Here, a Quranic discourse analysis is conducted with an emphasis on the “central theme”; furthermore, a comparative study is undertaken between two phenomena: learning organizations and Noah’s Ark. A comparative study of the “learning organization” and Noah’s Ark is conducted using George Bereday’s method, applying Watkins and Marsick’s indicators to the data. Discussion and Conclusion: An examination and analysis of the research findings reveal that, despite differences in terms of time, nature, social and cultural contexts, as well as underlying principles and components, the practical principles (five principles) governing Noah’s shipbuilding project are remarkably similar to—and applicable within—the framework of a learning organization. The results indicate that, in today’s competitive era, an organization is truly responsive if it functions as an “education-based learning organization.” Such an organization incorporates components and elements—such as personal mastery, mental models, shared vision, team learning, systems thinking, training, supervision, adherence to standards (rather than personal connections), and systems of reward and recognition. In this type of organization, leadership assumes the roles of steward, designer, coach, and servant. The figure below illustrates the model of an education-oriented learning organization. As a result, it can be said that the innovation of the present research is a model entitled “Education-Based Learning Organization” that has the organizational principles, components, and leadership roles as shown in Figure (3). چکیده گسترده مقدمه و اهداف: "سازمان یادگیرنده" در مدیریت مدرن امروز به سازمان‌هایی اشاره دارد که به‌طور مداوم ظرفیت خود را برای خلق، کسب و انتقال دانش افزایش می‌دهند و باید دانست که محیط‌ها و نظام‌های مدیریت سایر نقاط جهان با محیط و نظام مدیریت آنها چه تفاوت‌ها و چه شباهت‌هایی دارند (حقیقی و مؤمنی مایانی، 1384، ص5). واز اینروست که مطالعه تطبیقی در سازمان‏ها که بر شباهت‌ها و تفاوت‌های که در یک سیستم سازمانی تأکید دارد امری انکارناپذیر است. داستان کشتی‌سازی حضرت نوح در قرآن کریم نه‌تنها یک روایت مذهبی، بلکه به‌عنوان یک نمونه اولیه‌ای بی‌نظیر از یک کارگاه (طباطبایی، 1364؛ مکارم شیرازی، 1370؛ قرائتی، 1375) صنعتی در مواجهه با یک چالش عظیم محیطی است. «اکتشاف شگفت‌انگیز و باعظمت کشتی نوح در سرزمین جودی نشان‌دهنده فرهنگ و تمدن پیشرفته است که حضرت نوح با وحی الهی پدید آورد. اینجا صحبت از نبوغ بشر درگذشته‌ها است، چه آن زمان و چه قبل از آن، تحقیقات نشان می‌دهد که بشر، بسیار پیشرفته و متمدن بوده است» (بی‌آزار شیرازی، 1389، ص10) با این‌ بیان "سازمان یادگیرنده" بیشتر در بخش سازمان‌های تولیدی و صنعتی مطرح است. لذا بررسی این سازمان در ساختار کشتی سازی حضرت نوحj که یک صنعت عظیم تاریخی به شمار می‌رود، سازگار و تطبیق‌پذیر است؛ بر این اساس، هدف اصلی این مقاله؛ بررسی و تحلیل اصول سازمان یادگیرنده در قضیه کشتی‌سازی حضرت نوح است تا آن اصول که به نظر می‌رسد در سازمان یادگیرنده وجود ندارد را از طریق مطالعه تطبیقی در کارگاه کشتی‌سازی حضرت نوحj تکمیل نموده و الگویی برای سازمان‌های معاصر اصطیاد گردد. روش پژوهش: در پژوهش حاضر که از نظر هدف، کاربردی، از منظر ماهیت، اکتشافی و از لحاظ رویکرد، کیفی است از حیث روش؛ توصیفی- تحلیلی است که به منظور جمع‏آوری اطلاعات از روش کتابخانه‏ای واسنادی بهره گرفته شده و ابزار گردآوری اطلاعات، فیش‏برداری است مع الوصف در تحلیل داده‏ها از روش معمول در متون دینی (اجتهادی) بهره گرفته شده و تحلیل گفتمانی قرآنی مطرح می‏شود؛ این نوع از تحلیل در روش بلاغی زمخشری در بخش توصیف (زمخشری 1407) و روش تفسیری ابن‏کثیر و طباطبایی در لایه تفسیر (ابن‏کثیر، 1415 و طباطبایی، 1364) قابل مشاهده است؛ در اینجا تحلیل گفتمان قرآنی با تأکید بر «قضیه محوری» صورت گرفته؛ مع الوصف، مطالعه تظبیقی بین دو پدیده (سازمان‏های یادگیرنده و کشتی‏ سازی حضرت نوح ) صورت می‏گیرد؛ مطالعه تطبیقی در دو پدیده سازمان یادگیرنده و کشتی‏سازی حضرت نوح با توجه به شاخص‏های کری واک در تطبیق داده‏ها بر اساس روش جرج بردی لهستانی انجام می‏شود روش بردی یک فرایند گام‌به‌گام که از توصیف دقیق آغازشده، به تفسیر عمیق می‌رسد، سپس با سازمان‌دهی اطلاعات از طریق هم‌جواری زمینه را برای مقایسه فراهم می‌کند. مرحله «تفسیر» پس از توصیف به تحلیل و تفسیر اطلاعات پرداخته‌شده و از چارچوب‌های نظری مختلف برای کمک به تفسیر داده‌ها استفاده می‌شود. در مرحله سوم «هم‌جواری» و درنهایت در مرحله چهارم «مقایسه» قرار دارد که در آن به‌طور مستقیم به مقایسه شباهت‌ها و تفاوت‌های واحدهای مورد مطالعه می‌پردازد (قاسمی وهمکاران، 1400، ص626). نتایج: نتایج به دست آمده نشان‏دهنده این است که می‌توان گفت: نوآوری پژوهش حاضر الگویی با عنوان "سازمان یادگیرنده آموزش بنیان" است که اصول و مؤلفه‌های سازمانی و نقش‌های رهبری را به خود اختصاص داده است. در این سازمان، آموزش نقش محوری و حیاتی را ایفا می‌کند زیرا اگر آموزش نباشد سازمان یادگیرنده نمی‌تواند مهارت‌های فردی را توسعه دهد، مدل‌های ذهنی را تغییر دهد، چشم‌انداز مشترک بسازد، یادگیری تیمی را تقویت کند و یا تفکر سیستمی را به کار گیرد. آموزش است که امکان انطباق‌پذیری، نوآوری و بقا را در دنیایی پیچیده و در حال تغییر امروزی فراهم می‌کند. نظارت نیز یک اصل جدایی‌ناپذیر در سازمان یادگیرنده دانش‌بنیان است که آن را قادر می‌سازد تا خود را ببیند، از تجربیاتش درس بگیرد، نقاط ضعفش را برطرف کند، نقاط قوتش را تقویت کند بحث و نتیجه‌گیری: بررسی و تحلیل یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که باوجود تفاوت‌های زمانی، ماهیتی، اجتماعی و فرهنگی و اصول و مؤلفه‌ها در قضیه کشتی سازی حضرت نوحj و سازمان یادگیرنده، می‌توان مشاهده کرد که اصول عملی (5 اصل) کارگاه کشتی‌سازی حضرت نوح در سازمان یادگیرنده کاملاً مشابهت داشته و قابل تطبیق است مع الوصف افزون بر موارد پنجگانه می‏توان اصولی را از کارگاه کشتی‏ سازی حضرت نوحj اصطیاد کرد که دربرگیرنده مواردی همچون آموزش، نظارت، ضابطه نه رابطه و پاداش و تمجید می‏شود که از مهم‌ترین اصول و مؤلفه‌های کارگاه کشتی‌سازی حضرت نوح است، از این‏رو این مطالعه تطبیقی از دو سیستم سازمان‏های یادگیرنده و کارگاه کشتی‌سازی حضرت نوح با توجه به شاخص‏های کری واک و در قالب مراحل چهارگانه روش بردی، فرضیه یا تز تکمیل‏کنندگی را به اثبات رسانده و تأیید می‏کند؛ افزون بر این، نتایج نشان می‏دهد، سازمانی در عصر رقابتی امروز نسبتاً جوابگو است که "سازمان یادگیرنده آموزش بنیان" باشد و این سازمان دارای مؤلفه‌ها و عناصری نظیر توانایی فردی، الگوهای ذهنی، آرمان مشترک، یادگیری تیمی و تفکر سیستمی، آموزش، نظارت، ضابطه نه رابطه و پاداش و تمجید باشد در چنین سازمانی، رهبری از نقش‌های برادر، طراح، مربی و خدمت‏گزار، برخوردار است. شکل زیر الگوی سازمان یادگیرنده آموزش ‏محور را نشان می دهد.

https://rsm.rihu.ac.ir/article_2529_581439fe0311badffbcba05315079c0e.pdf