پژوهشگاه حوزه و دانشگاه فصلنامه مطالعات دین، معنویت و مدیریت 2981-1171 13 27 2026 03 21 Design and Validation of the Fātemī Management Model: An Expert-Based Approach طراحی و اعتبارسنجی مدل مدیریت فاطمی: رویکردی مبتنی بر دیدگاه خبرگان 117 151 2466 10.30471/rsm.2025.11554.1524 FA نازک نجم عبود الربیعی دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت دولتی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران 0000-0000-0000-0001 محمدرضا دلوی اصفهانی دانشیار، گروه علمی مدیریت، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران 0000-0003-1232-374X حامد سعد نور المشرقی سایر، دانشکده مدیریت بازرگانی، دانشگاه البیان، بغداد، عراق 0000-0000-0000-0000 مهرداد صادقی دکترای تخصصی، گروه علمی مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران 0000-0002-7712-1463 Journal Article 2025 11 09 Extended Abstract Introduction and Objectives: In the contemporary era, Islamic organizations face numerous challenges in adopting management models, as most prevalent paradigms are derived from Western contexts and often lack the spiritual spirit and ethical values aligned with Islamic culture. This theoretical gap highlights the urgent need to develop conceptual frameworks based on the Sīrah (lifestyle and conduct) of the Ahl al-Bayt (the household of the Prophet, peace be upon them). One of the richest sources for extracting a transcendental management model is the Sīrah and teachings of Lady Fāṭimah al-Zahrāʾ (s.a.) (the beloved daughter of the Prophet of Islam), which has unfortunately been less structurally analyzed in management studies. The primary objective of this research is to design and validate a comprehensive model of “Fatemi Management” (Mudīriyyat-i Fāṭimī — management based on the teachings and conduct of Lady Fāṭimah al-Zahrāʾ). This study seeks to answer: What are the key components of management based on Lady Fāṭimah’s Sīrah, and how can these value-based and theological components be operationalized into a coherent management model for organizations? By integrating theological and managerial perspectives, this study aims to offer a model that focuses on human exaltation and social justice beyond mere profitability, providing an efficient tool for managers in Islamic societies. Methodology: This research is applied in terms of purpose and mixed-method (qualitative-quantitative) with an exploratory approach in nature. Qualitative Phase: Thematic Analysis (Taḥlīl-i Mażmūn) was employed to extract the model’s components. The statistical population for this section consisted of academic and executive experts in Iraq who possessed scientific mastery of Lady Fāṭimah’s (PBUH) Sīrah as well as managerial experience. Using purposive sampling (namūnihgīrī-yi hadafmand), in-depth semi-structured interviews were conducted with 12 experts until theoretical saturation was achieved. The textual data obtained from the interviews were coded and analyzed using MAXQDA software. Quantitative Phase: To validate the extracted model, a researcher-made questionnaire based on the identified components was designed and distributed among a wider statistical population. The validity of the questionnaire was assessed by experts, and its reliability was measured using Cronbach’s alpha coefficient. Subsequently, quantitative data were analyzed using Confirmatory Factor Analysis (CFA) and Structural Equation Modeling (SEM) to verify the final model’s fit and the relationships between variables. Results: The findings from the qualitative data analysis led to the identification and categorization of themes into five main components for the Fatemi Management model: Divine and Monotheistic Leadership (Rahbarī-yi Tawḥīdī wa Ilāhī) As the core of the model, this component emphasizes directing all managerial decisions and actions towards God’s satisfaction (riḍā-yi khudāwand) and the supremacy of divine values (ḥākimiyyat-i arzishhā-yi ilāhī). Justice-Orientation (ʿAdālat-Miḥwarī) This includes the fair distribution of resources, equal opportunities, and non-discriminatory treatment of subordinates, considered one of the most prominent features of the Fāṭimī Sīrah. Ethical Accountability (Masʾūliyyatʹpizīrī-yi Akhlāqī) Meaning the manager’s responsiveness to God, society, and employees, and strict adherence to ethical principles in organizational interactions. Managerial Simplicity (Sādihʹzīstī-yi Mudīriyyatī) Avoiding luxury and extravagance (tajammulgarāyī wa isrāf) at the management level and promoting a culture of contentment (qanāʿat) and productivity within the organization. Education-Orientation (Tarbīyat-Miḥwarī) Viewing employees as human capital in need of spiritual (maʿnawī) and skill growth. The results of the quantitative section also indicated that all five components had high and significant factor loadings, and the proposed model enjoyed a good fit, confirming that these dimensions well explain the concept of Fatemi Management. Discussion and Conclusion: The results of this study suggest that Fatemi Management is a comprehensive managerial paradigm that can serve as a suitable alternative or complement to conventional models in Islamic organizations. Unlike materialist models (mudilhā-yi māddīgarā), this approach proves that organizational success depends on a deep connection between “executive efficiency” (kārāʾī-yi ijrāʾī) and “ideological commitments” (taʿahhudāt-i iʿtiqādī). The presented five-dimensional model offers a theoretical and practical framework for policymakers and managers to redesign: Organizational codes of ethics (manshūrhā-yi akhlāqī-yi sāzmān) Recruitment systems (niẓānhā-yi jazb wa istikhdām) Performance appraisal systems (niẓānhā-yi arzyābī-yi ʿamalkard) Recommendations for managers: Institutionalize components such as justice-orientation and simplicity to enhance organizational trust and provide a platform for the growth of employees’ moral virtues. Recommendations for future research: Measure the impact of implementing this model on variables such as job satisfaction and organizational commitment in different Islamic countries. Main limitation of the study: Access to experts fluent in both management and Islamic studies (mutasalliṭ bar har dū ḥawzih-ʾi mudīriyyat wa maʿārif-i Islāmī), which was mitigated by careful sample selection. Acknowledgement: We succinctly thank all the professors and experts who assisted the authors in conducting this research. Conflict of Interest: The authors declare that there is no conflict of interest regarding this study. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: در عصر حاضر، سازمان‌های اسلامی با چالش‌های متعددی در زمینه به‌کارگیری الگوهای مدیریتی مواجه هستند؛ زیرا اکثر مدل‌های رایج مدیریتی برآمده از پارادایم‌های غربی بوده و غالباً فاقد روح معنوی و ارزش‌های اخلاقی متناسب با فرهنگ اسلامی هستند. این خلأ تئوریک باعث شده است تا نیاز به تدوین چهارچوب‌های مفهومی مبتنی بر سیره اهل‌بیت بیش از پیش احساس شود. یکی از غنی‌ترین منابع برای استخراج الگوی مدیریتی متعالی، سیره و آموزه‌های حضرت فاطمه زهرا(س) است که متأسفانه تاکنون کمتر مورد واکاوی ساختارمند قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف علمی، به‌دنبال طراحی و اعتبارسنجی مدل جامع «مدیریت فاطمی» است. هدف اصلی این پژوهش پاسخ به این پرسش است که مؤلفه‌های کلیدی مدیریت براساس سیره حضرت زهرا(س) کدام‌اند و چگونه می‌توان این مؤلفه‌های ارزشی و اعتقادی را در قالب یک مدل منسجم مدیریتی برای سازمان‌ها عملیاتی کرد؟ این مطالعه تلاش دارد با تلفیق نگاه الهیاتی و مدیریتی، مدلی را ارائه دهد که فراتر از سودآوری صرف، بر تعالی انسان و عدالت اجتماعی تمرکز داشته باشد و ابزاری کارآمد برای مدیران در جوامع اسلامی فراهم آورد. روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی (آمیخته) با رویکرد اکتشافی است که در دو فاز کیفی و کمّی انجام شده است. در فاز کیفی، از روش تحلیل مضمون برای استخراج مؤلفه‌های مدل استفاده شده است. جامعه آماری این بخش شامل خبرگان دانشگاهی و اجرایی در کشور عراق بودند که دارای تسلط علمی بر سیره حضرت زهرا(س) و همچنین تجربه مدیریتی بودند. با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، با ۱۲ نفر از این خبرگان مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته انجام شد تا زمانی که اشباع نظری حاصل شد. داده‌های متنی حاصل از مصاحبه‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و تحلیل شدند. در فاز کمّی، جهت اعتبارسنجی مدل استخراج‌شده، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته براساس مؤلفه‌های شناسایی‌شده طراحی و بین جامعه آماری گسترده‌تری توزیع شد. روایی پرسش‌نامه با استفاده از نظرات متخصصان و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ سنجیده شد. سپس داده‌های کمّی با استفاده از روش‌های آماری تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند تا برازش مدل نهایی و روابط بین متغیرها تأیید شود. نتایج و یافته‌ها: یافته‌های حاصل از تحلیل کیفی داده‌ها به شناسایی و دسته‌بندی مضامین در قالب پنج مؤلفه اصلی برای مدل مدیریت فاطمی منجر شد که عبارت‌اند از: ۱. رهبری توحیدی و الهی: این مؤلفه به‌عنوان کانون مرکزی مدل، بر جهت‌دهی تمام تصمیمات و اقدامات مدیریتی به‌سوی رضایت خداوند و حاکمیت ارزش‌های الهی تأکید دارد؛ ۲. عدالت‌محوری: شامل توزیع عادلانه منابع، فرصت‌ها و برخورد بدون تبعیض با زیرمجموعه است که از برجسته‌ترین ویژگی‌های سیره فاطمی محسوب می‌شود؛ ۳. مسئولیت‌پذیری اخلاقی: به معنای پاسخگویی مدیر در برابر خداوند، جامعه و کارکنان و رعایت دقیق اصول اخلاقی در تعاملات سازمانی است؛ ۴. ساده‌زیستی مدیریتی: پرهیز از تجمل‌گرایی و اسراف در سطح مدیریت و ترویج فرهنگ قناعت و بهره‌وری در سازمان؛ ۵. تربیت‌محوری: نگاه به کارکنان به‌عنوان سرمایه‌های انسانی که نیاز به رشد و تعالی معنوی و مهارتی دارند. نتایج بخش کمّی پژوهش نیز نشان می‌دهد که تمامی این پنج مؤلفه دارای بار عاملی بالا و معناداری بوده و مدل پیشنهادی از برازش مناسبی برخوردار است؛ بدین‌معناکه این ابعاد به‌خوبی مفهوم مدیریت فاطمی را تبیین می‌کنند. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مدیریت فاطمی یک پارادایم مدیریتی جامع است که می‌تواند جایگزین یا مکمل مناسبی برای مدل‌های مرسوم در سازمان‌های اسلامی باشد. برخلاف مدل‌های مادی‌گرا، این رویکرد اثبات می‌کند که موفقیت سازمانی در گرو پیوند عمیق میان «کارایی اجرایی» و «تعهدات اعتقادی» است. مدل پنج‌بعدی ارائه‌شده، چهارچوبی نظری و کاربردی را در اختیار سیاست‌گذاران و مدیران قرار می‌دهد تا براساس آن، منشورهای اخلاقی سازمان، سیستم‌های جذب و استخدام و نظام‌های ارزیابی عملکرد را بازطراحی کنند. به مدیران پیشنهاد می‌شود با نهادینه‌سازی مؤلفه‌هایی همچون عدالت‌محوری و ساده‌زیستی، اعتماد سازمانی را افزایش داده و بستری برای رشد فضایل اخلاقی کارکنان فراهم آورند. همچنین، پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آتی، تأثیر پیاده‌سازی این مدل بر متغیرهایی همچون رضایت شغلی و تعهد سازمانی در کشورهای مختلف اسلامی مورد سنجش قرار گیرد. محدودیت اصلی این پژوهش دسترسی به خبرگان مسلط به هر دو حوزه مدیریت و معارف اسلامی بود که با دقت نظر در انتخاب نمونه‌ها تلاش شد تا حد زیادی مرتفع شود. تقدیر و تشکر: از همه استادان و صاحب‌نظرانی که نگارندگان را در انجام این پژوهش یاری نمودند، صمیمانه سپاسگزاریم. تعارض منافع: نویسندگان اعلام می‌کنند که هیچ‌گونه تعارض منافعی در انجام این پژوهش وجود ندارد.

https://rsm.rihu.ac.ir/article_2466_93757a03a4f2871f66e65cf22a44b677.pdf